باغبانی

نام انگلیسی :kiwifruit    
نام فارسی :کیوی   
نام علمی : Actiniadia deliciosa   
خانواده : Actiniadiaceae
تاریخچه کیوی :
کیوی چند دهه ‌ای است وارد ایران شده است و سطح زیر کشت مناسبی از باغ‌های استان مازندران را به خود اختصاص داده است، از جمله میوه‌هایی است ،که از لحاظ تغذیه‌ ای و خواص درمانی دارای ارزش بالایی است، نام علمی این میوه Actinidia deliciosa است که بومی مناطق شرقی و شمال شرقی کشور چین است . این میوه در اوایل قرن بیستم به نیوزلند وارد شد و به‌تدریج در این منطقه از جهان ،مورد کشت قرار گرفت. در سال ۱۹۶۰ نام این میوه در نیوزلند به گوس بری چینی (Chinese Gooseberry) تغییر یافت. در سال ۱۹۶۱ این میوه به ایالت متحده آمریکا وارد شد و نام کیوی روی آن گذاشته شد که برگرفته از نام یک پرنده بومی نیوزلند بود.
خواص کیوی :
کیوی در کاهش استرس ، كمبود خواب درانسان اثر دارد. مطالعات دانشمندان ایتالیایی نشان داده است كه دیابتی هایی كه مرتب مقدار زیادی ویتامینC دریافت می كنند، میزان كلسترول و انسولین پایینی دارند. كیوی برای تامین ویتامین ث منبع خوبی است.
مشخصات کیوی:
کیوی میوه‌ای است تخم مرغی شکل به اندازه یک تخم مرغ بزرگ (به طول ۵-۸ سانتیمتر و عرض5/4 – 5/5 سانتیمتر). پوست آن قهوه‌ای رنگ و گوشت آن سبز کمرنگ است. می‌توان گفت طعم آن بین توت فرنگی،موز و آناناس است.کيوي به همراه سيب و مرکبات از مهمترين ميوه هاي مصرفي جهان به شمار مي آيد. ارزش غذايي کيوي از اغلب ميوه ها بيشتر مي باشد، به طوري که اين ميوه سرشار از ويتامينهاي مختلف و عناصر معدني مانند روي، سديم، پتاسيم؛ کلر و .. است.
کیوی یک گیاه دوپایه بوده و گرده افشانی آن توسط باد و حشرات انجام می شود ولی زنبور عسل به عنوان حشره ای ویژه برای گرده افشانی گل های کیوی می باشد که باید بسیار مورد توجه قرار گیرد . ریشه های کیوی بزرگ و گوشتی می باشند . برگ های کیوی دارای پرزهایی است که بر روی تبخیر و تعرق ، آفات و بیماری ها و تبادل گازی گیاه تاثیر می گذارند. کیوی از درختانی است که سال آوری دارد و ازدیاد محصول در یک سال سبب کاهش محصول در سال های آینده می گردد .
کشت کیوی در جهان :
در حال حاضر این میوه در کشورهایی چون ایتالیا، نیوزلند، شیلی، فرانسه، ژاپن و ایالت متحده آمریکا در سطح وسیع کشت می‌شود و زلاندنو، ايتاليا و شيلي عمده ترين توليد کنندگان اين ميوه در جهان محسوب مي شوند.
میانگین تولید کیوی در دنیا در هر هکتار معادل 16 تن است.

کشت کیوی در ایران:
سابقه کشت انبوه کيوي در ايران به سالهاي 1360 و بعد از آن بر مي گردد. درخت کیوی گیاهی نیمه گرمسیری و خزان کننده است ،ولی به سرما مقاوم بوده و تا دمای 18 درجه زیر صفر را تحمل می کند . استان مازندران و گیلان در ایران تنها مکان هایی هستند که تمام شرایط آب و هوایی رشد این درخت را دارند .ایران در حال حاضر دارای رتبه اول برداشت کیوی در واحد سطح است و این موفقیت را مرهون برنامه ریزی صحیح و برگزاری کلاس های آموزشی و اطلاع رسانی در زمینه های کاشت، داشت، برداشت برای کیوی کاران هستیم. به دلیل وجود بازارهای خرید برای کیوی، این محصول از نظر اقتصادی به خوبی می تواند با میوه هایی مانند مرکبات رقابت کند و از طرفی دوره رسیدگی آن 3 سال است و همچنین میزان برداشت کیوی برابر 15 تا 25 تن در هکتار می باشد ولی مرکبات پس از 7 سال حدود 6 تن در هکتار محصول تولید می کنند. بنابراین بسیاری از کشاورزان مبادرت به جایگزینی کیوی به جای درختان مرکبات نموده اند.
تولید کیوی دراستان مازندران:
شروع کشت کیوی فروت از سال 1347 با ورود قلمه ریشه دار شده به استان بود. استان مازندران بهترین ناحیه کشت کیوی است، مازندران به علت دارابودن شرايط آب و هوايي معتدل و مرطوب، بارندگي فراوان و زمينهاي حاصلخيز، در کشت اين محصول از جايگاه ويژه اي برخوردار است، به طوري که سالانه حدود 90 درصد توليد کيوي کشور را به خود اختصاص مي دهد . سالانه حدود نیمی از این محصول  به کشورهای حاشیه خلیج فارس ؛ آسیای میانه و اروپا صادر می شود. اگر بتوانیم تنها 5/2 درصد از اراضی قابل کشت در استان مازندران را به زیر کشت کیوی ببریم می توانیم به تنهایی معادل همه کشورهای تولید کننده این محصول ، کیوی تولید کنیم. 
ارقام مختلف کیوی در مازندران عبارتند از : آبوت – برونو – مانتی – هایوارد و گرسی.

بهترين روش ذخيره و نگهداری :
نگهداری میوه در سردخانه باید با رعایت کامل اصول و قوانین فنی و صحیح انجام گیرد. اگر درجه حرارت هوای سردخانه بعد از 24 ساعت پس از برداشت  صفر تا دو درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی محیط بین 85 تا 95 درصد باشد و نیز میوه ها در برابر قارچ ها ضد عفونی شده باشند، می توان آنها را تا 6 ماه نگهداری کرد.
بررسی اقتصادی:
کشت کیوی چند سالی است که در استانهای شمالی رونق گرفته و کشاورزان و باغداران به دلیل مرغوبیت زمین و درآمد خوب این محصول نسبت به سایر محصولات باغی و همچنین مشکلات موجود در زمینه برنج، چای و مرکبات، به کشت و تولید این محصول روی آورده اند.
تمایل به تولید این محصول تا جایی است که باغداران و کشاورزان در برخی از نقاط استان به ویژه در شالیزارها و باغات مرکبات را به مرور زمان تبدیل به باغ کیوی كرده اند. شاید اقتصادی بودن کشت کیوی مهم ترین دلیل روند روبه رشد نابودی میوه‌های بومی از جمله: ازگیل، به، گوجه سبز،انبه،انجیر، انواع گلابی‌های محلی و حتی انگور می باشد.
کشت کیوی و درآمد حاصل از آن با محصول برنج قابل مقایسه نیست، با وجود این که تلاش و زحمت ما برای برنج بسیار بیشتر بود اما درآمد قابل قبولی نداشتیم در حالی که شرایط کیوی به گونه‌ای دیگر است و ما سالانه با فروش چند تن کیوی مبلغ قابل قبول تری را نسبت به برنج و مرکبات کسب می کنیم و در عین حال برای برداشت آن نیز هزینه ای به مراتب پائین تر از سایر محصولات متحمل می شویم.چند سالی است عده ای خریدار زمانی که هنوز کیوی به مرحله برداشت نرسیده، به سراغ باغداران رفته و مبادرت به خرید این محصول می‌کردند و محصولات نارس را با ایجاد وسوسه خریداری مي‌کردند  و صادر می کردند. بنا بر هماهنگی وزارت جهادکشاورزی و سازمان بنادر و کشتیرانی از خروج این محصول به خارج از کشور جلوگیری به عمل آمد. نکته مهم اینجاست که فروش محصول نارس و بالطبع صادرات قاچاق به بازارهای جهانی به ارزش کیفی و بازار کیوی کشور صدمه وارد خواهد کرد.
صادرات کیوی محصول استان از گمرکات مازندران:
صادرات کیوی درآمد های قابل توجهی را هم نصیب باغداران خواهد كرد درنتیجه دست سودجویان نیزکوتاه می شود. برنامه ریزی اصولی وپایدار و حمایت های همه جانبه، بستر توسعه و صادرات روز افزون محصول کیوی را فراهم می کند.ایران بعد از کشورهای نیوزیلند، شیلی و یونان رتبه چهارم از نظر سهم صادرات این محصول را در جهان به خود اختصاص داده است. صادرات کیوی در ایران عملاً از سال 1366 آغاز شده و همچنان دارای روند صعودی است.
در سال های اخیر سالیانه بین 15 تا 20 هزار تن کیوی صادر می شود که این میزان تنها 30% از کل محصول تولید شده می باشد که به دلیل عدم برخورداری از امکانات مناسب در این بخش قابلیت صادرات این محصول در ایران پایین آمده است .
مشکلات و راهکارها:
بر طبق تحقیق هایی که انجام شده اراضي زيرکشت کيوي هر کشاورز (به عنوان يک واحد بهره برداري) در سطح بهينه نبوده و هر واحد توليدي کمتر از ميزان بهينه (2/11 هکتار) از زمين بهره مند بوده است. بسياري از بهره برداران در سطوح پايين تر از حد بهينه زمين فعاليت مي کنند. تعداد بهينه درخت کيوي در هر هکتار معادل 402 اصله نهال براورد شده در حالي که کاشت نهالها در هر واحد توليدي بيش از حد بهينه بوده است. بنابراين توصيه مي شود نهادهاي مربوط شرايطي فراهم کنند تا کشاورزان به احداث باغهاي کيوي در مساحتهاي بين 10-12 هکتار اقدام کنند و همچنين تعداد نهالها را در هر هکتار به سطح بهينه تعيين شده کاهش دهد.كيوي كاران از نظر ميزان مصرف كود و سم بررسي آفات تغذيه و اصلاح باغ ها نياز به كار تحقيقاتي و ارائه نظرات كارشناسي دارند كه نبود يك مركز تحقيقاتي خسارتهاي زيادي به كيوي كاران وارد كرده است .شماری ازکیوی کاران غرب مازندران، بیمه محصولات، غیرواقعی بودن قیمت ها، تسهیلات بانکی، صادرات کم، کمبود سردخانه، کمبود و گرانی نهاده ها، حمایت  های کم و نبود صنایع تبدیلی را از جمله مشکلات فراروی خود عنوان کردند. مسوولان امر قوانین بیمه محصولات کشاورزی لازم است بر بیمه کردن محصول کیوی  بازنگری کنند. کودهای سولفات و پتاس که مورد نیاز کیوی کاران است از طریق نهادهای مربوط توزیع نمی شود و باغداران مجبور هستند تا آن را در بازار آزاد با قیمت زیاد تهیه کنند. دولت باید با تدوین برنامه منسجم ، دست واسطه ها را در همه بخش های کشاورزی کوتاه کند.